Từ xưa đến nay, nhân loại luôn coi rồng là con vật của huyền thoại. Liệu chúng có từng tồn tại và đã bị tuyệt chủng từ triệu triệu năm trước?

Có rất nhiều biểu tượng cổ xưa của nền văn minh trái đất, từ bao đời qua được gắn liền với những chòm sao trên bầu trời. Trong số đó có không ít linh vật mà tổ tiên chúng ta thờ cúng. Trên nền các linh vật quen thuộc gồm động vật có vú và loài bò sát là hình tượng rồng - linh vật biểu tượng lịch phương Đông trong năm 2012 này. Ý nghĩa, biểu tượng của rồng trong thời phong kiến cũng như ngày nay được không ít nhà văn hóa bàn luận khá nhiều. Nhưng tại sao lại rồng chỉ tồn tại như huyền thoại, hay từ thuở xa xưa nó từng hiện hữu trong đời sống con người, hay nói cách khác rồng là con vật có thật?

Nguồn gốc của rồng, theo thiên văn học có từ khi xuất hiện chòm sao con Rồng. Trên bầu trời đêm, chòm sao con Rồng không sáng lắm, trải dài và múa vòng tròn giữa chòm sao Đại hùng tinh (Gấu lớn) và Tiểu hùng tinh (Gấu nhỏ). Chòm sao này được nhà thiên văn Hy Lạp cổ đại là Eudoxus Cnidus (khoảng 408 - 355 trước Công nguyên) gắn tên theo thuyết Địa tâm. Eudoxus cho rằng chuyển động của các hành tinh trên trời có thể được giải thích bằng một chuyển động tròn duy nhất. Tuy vậy, một số nhà thiên văn đương đại lại cho rằng, chòm sao con Rồng có thể được phát hiện muộn hơn nữa, từ thời Trung Hoa cổ đại. Bởi cuối phía đuôi của chòm sao Rồng là sao Bắc Cực - một trong những biểu tượng quan trọng của thời nhà Hán (206 trước Công nguyên - 220).

Con rồng từ cổ xưa được Trung Hoa cổ đại cũng như châu Á nói chung chọn là biểu tượng Hoàng đạo. Hình tượng rồng thường gắn với các sử thi, thần thoại, truyền thuyết và nó là linh vật mang tính thiện nhiều hơn. Câu chuyện Lạc Long Quân của người Việt và nhiều truyện cổ tích về rồng khác thường nhắm đến một cái đích chung: giải thích về việc con người sinh ra như thế nào, đã tiến hóa và chiến đấu vượt qua những thách thức lớn nhất của trái đất để tồn tại, phát triển ra sao...

Với phương Tây, hình tượng rồng trong thần thoại đồng nghĩa với hình tượng con rắn. TS triết học Vadimir Klauyaus - Viện Văn học thế giới thuộc Viện Hàn lâm khoa học Nga, nói: “Trong thần thoại Cơ đốc giáo, rắn mang biểu tượng sự độc ác, chính vì thế đó cũng là cơ hội để con người chiến đấu tiễu trừ nó và kiểm soát chính mình”. Điều này có thể thấy qua câu chuyện Thánh George chiến thắng rồng (khoảng năm 275/281 - năm 303), hay những chiến công của Hercules huyền thoại, mà tên tuổi của vị anh hùng này trong thần thoại Hy Lạp được gắn cho một chòm sao.

Tựu trung, rồng trong thần thoại của phương Tây thường là con vật phản diện, nhưng cũng có lúc nó đóng vai trò tích cực, trợ giúp con người như rồng của phương Đông. Trong thần thoại Trung Hoa từng có một con rồng có cánh giúp vua Vũ (Nhà Hạ từ 2205 - 1767 trước CN). Nó kéo đuôi trên mặt đất giúp vua Vũ đào kênh trị thủy. Tương tự, truyền thuyết của châu Âu về hai người thợ rèn được một con rắn lớn giúp đào kênh Dnepr. Cũng có giai thoại của nước Nga cổ về nhân vật Nikita Kozemyaka thuần phục con rắn Gorynycha để nó cày đất cho mình. Rồi chuyện rồng tặng báu vật cho con người, nhưng để thực hiện điều này thì con rồng phải chết. Tuy thế cũng có ngoại lệ: Vùng dọc sông Volga, Nga, hiện còn truyền thuyết về con rồng biết bay Poluchato, chuyên mang đến sự giàu có cho những ai không sợ lao động cực nhọc. Khi làm những điều thiện như thế Poluchato vẫn sống bình yên vô sự... Có thể thấy, hầu như bất cứ dân tộc nào trên thế giới đều có những câu chuyện cổ xưa về rồng nhuốm đầy màu sắc tâm linh. Rồng tại mỗi quốc gia đều có những nét dị biệt, tính cách khác nhau, nhưng luôn có điểm chung là con vật có đầy uy lực.

Nhưng rồng có thật hay không, nó nhìn như thế nào? Tại châu Âu hiện vẫn còn văn bản cổ có từ năm 600 mô tả con vật này: “Rồng là loài rắn lớn nhất và là con vật lớn nhất trong những con vật sống trên trái đất. Nó có chiếc mõm lớn, lưỡi dài, lỗ mũi nhỏ hẹp...”. Những hình vẽ rồng thường thể hiện nó là con vật hung ác gây nên nỗi sợ hãi cho con người. Để tăng thêm phần kinh dị, rồng được vẽ dưới dạng quỷ dữ, có khi còn chứa đựng trong mình vài loài vật khác. Chẳng hạn, mình rồng nhưng đầu lại là cá sấu, hay đầu rồng mình rắn nhưng bàn chân lại là của sư tử. Có con rồng lại có cánh lớn của loài chim hay cánh giống cánh dơi... Điều này không phải là ngẫu nhiên, bởi rồng (rắn bay) là biểu tượng kết hợp của trời đất thuở ban đầu. Con rồng phun lửa là sự đối lập của nước và mang đầy tính triết học của tiền nhân. Nhưng liệu hình tượng đó dựa trên sự tưởng tượng hay đó là hiện thực?

Nhiều người cho rằng rồng là con vật của trí tưởng tượng, nhưng không ít người lại đưa ra các bằng chứng về sự hiện diện của nó trong đời sống.

Cách đây không lâu, các nhà khoa học của Tổ chức Cryptozoology quốc tế (chuyên nghiên cứu các con vật huyền bí) sau khi xem xét biểu tượng của thành phố Moscow, Nga, đã đưa ra kết luận đầy bất ngờ: Hình vẽ con vật trên đó (ảnh) hoàn toàn là hiện thực chứ không phải quái vật thần thoại.

Người kỵ sĩ với ngọn giáo trong tay chiến đấu với rắn xuất hiện trên biểu tượng của công quốc Moscow vào thế kỷ 15, thời Ivan III. Trên biểu tượng là người chiến binh mặc áo giáp, đầu đội mũ chiến đang cầm giáo đâm con rắn có cánh. Tới thời Peter Đại đế (1672 - 1725), cũng có hình tượng Thánh George cưỡi ngựa đâm con rồng có cánh. Trong nhiều thư tịch cổ của Nga có thể thấy hình ảnh nhiều loại quái thú bị xích như thú nuôi trong nhà. Irina Sareva, chuyên gia nghiên cứu “Các khuynh hướng khoa học mới nhất”, cho rằng những con thú này hoàn toàn có thể từng tồn tại trong các rừng sâu của Nga. “Sử thi, thần thoại, ngoài vỏ bọc của sự tưởng tượng, sự cường điệu hóa thì cốt lõi bao giờ cũng chứa đựng hiện thực. Trong các câu chuyện đó cho thấy trước đây tại phần châu Âu của Nga từng có loài rồng khát máu chuyên tấn công xé xác người đi bộ và ngựa”, Irina Sareva nhận định.

Trong biên niên sử toàn tập của Nga có chứa đựng các thông tin của thành phố Novgorod, ghi vào năm 1582: “Vào mùa hè những con cá sấu lạ, hung bạo bò lên từ sông, chặn đường khiến người hoảng sợ, cầu xin thượng đế khắp nơi. Một số người trốn chạy, số khác thì bị giết…”. Nhưng theo một số nhà khoa học, Novgorod ở phần Trung Nga nên hoàn toàn không có cá sấu, phải chăng đó chính là loài rồng mà sử sách từng nhắc đến!? Nhưng nếu chúng từng tồn tại thì tại sao chúng lại biến mất?

Không chỉ trong sử sách cổ, ngày nay có khá nhiều chứng cứ về quái thú. Vào năm 1958, Ivan Ephemov, nhà văn viễn tưởng, nhà địa chất kiêm nhà cổ sinh học chuyên nghiệp đã viết cuốn Con đường gió kể về chuyến viễn du của mình ở Mông Cổ. Trong sách này, Ephemov mô tả người bản địa nuôi những con sâu khổng lồ màu vàng nâu, chất độc của chúng phun ra có thể giết chết mục đồng và du khách. Có nhiều đoàn thám hiểm quốc tế, chuyên nghiên cứu động vật trên sa mạc đến đây, nhưng không ai trong số họ có thể đưa ra kết luận về loài sâu đó. Không loại trừ đó là loài rắn lớn có khả năng phóng nọc độc ra một khoảng xa để giết người. Nhà động vật học người Pháp - Michel Reynal, cho rằng những con sâu đó có thể là loài bò sát bị mất chân trong quá trình tiến hóa.

Trước đó, vào năm 1932, tại bờ biển Bắc Mỹ xảy ra trận động đất lớn. Sóng quăng lên bờ nhiều xác loài vật dưới biển, trong đó có đầu con rắn biển cực lớn với hàm răng sắc nhọn. Còn vào năm 1947, tại bờ biển đảo Vancouver, Canada, người ta tìm thấy bộ xương của một con vật dài đến 12m và có chiếc đầu giống đầu cừu.

Rồng và rắn khổng lồ dường như thường được thấy ở châu Phi. Tại sa mạc ở Algeria, người ta bắn được con vật dài 20m mà đầu của nó dài đến nửa mét. Hay tại Madagascar có câu chuyện về chúa rừng xanh là con quái vật có mình dài với bộ khung xương rất lớn. Người châu Phi còn có chuyện về con vật chủ nhân biển cả - “Tonpondrano”, dài 25m, thân hình phủ đầy vảy và rất hung dữ. Tại Indonesia hiện còn rồng Komodo (một loại thằn lằn lớn) dài đến 3m, là loài thú chuyên săn khỉ, dê, hươu để ăn thịt.

“Những bộ xương hóa thạch của một số loài động vật lớn cho thấy chúng bị tuyệt chủng cách nay từ vài chục triệu đến vài trăm triệu năm - tiến sĩ ngành sinh học người Nga Aleksandr Dubrov nói - Hiện tại New Zealand còn 2 loài là kỳ nhông và tuatars (còn gọi là khủng long sống) tồn tại. Chúng là các con vật đại diện duy nhất của lớp bò sát cổ đại và là nỗi ngạc nhiên lớn cho các nhà khoa học khi phát hiện ra chúng”.

Hàng trăm triệu năm trước trái đất từng tồn tại loài thằn lằn bay (pterosaurs - dực long). Loài này nặng khoảng 300 kg, sải cánh dài 15m. Đến kỷ phấn trắng cách nay 90 triệu năm thằn lằn bay tuyệt chủng và khi đó Azhdarchidae (thuộc họ thằn lằn bay) là loài có cánh lớn nhất từ trước đến nay thống trị bầu trời. Azhdarchidae bay với vận tốc 40 km/giờ, có bộ hàm rất mạnh, ăn thịt được cả khủng long. Azhdarchidae được liệt vào loài Quetzalcoatlus, loài mà người Maya cho đó là rắn thần với nhiều huyền thoại gắn liền với nó. Azhdarchidae tuyệt chủng cách nay khoảng 65 triệu năm.

Cũng cần nói thêm 65 triệu năm trước do trái đất trải qua thời kỳ băng hà khiến nhiều loài vật tuyệt chủng hoàn toàn. Nhưng không loại trừ vài loài tiến hóa biến thành rồng và rắn bay. Ngay cả bồ nông ngày này dù không lớn nhưng lại có nhiều nét giống Azhdarchidae. Vì thế, Aleksandr Dubrov cho rằng nếu một ngày nào đó bạn vào rừng sâu nhặt nấm, hay tắm bên dòng sông hoang vắng, bỗng bắt gặp một con rồng nhỏ bé dễ thương thì cũng hợp lẽ với tư duy khoa học mà không hề có chuyện duy tâm nào ở đây.